ماراتن زیر دو ساعت؛ نسل جدید کفش‌های آدیداس چطور ماراتن را متحول کرد؟
ماراتن زیر دو ساعت

ماراتن زیر دو ساعت؛ نسل جدید کفش‌های آدیداس چطور ماراتن را متحول کرد؟

ماراتن لندن ۲۰۲۶ اتفاقی غیرمنتظره بود. بسیاری از کارشناسان قبل از مسابقه پیش‌بینی می‌کردند که شاید یکی از رکوردداران نام‌آشنا مثل اوندیری یا کیپلاگات به مدال طلا برسد؛ اما ساباستین ساوه، این دونده ۳۱ ساله کنیایی که بسیاری از افراد اسمش را هم نمی‌شناختند، با زمان یک ساعت و ۵۹ دقیقه و ۳۰ ثانیه همه را شوکه کرد. این اولین بار در تاریخ بود که یک ماراتن زیر دو ساعت در مسابقات رسمی به ثبت رسید.

نکته جالب دیگر کفش‌های برند آدیداس بود که ساوه پوشیده بود. همان کفش‌هایی با قیمت ۴۵۰ پوند که حسابی در محافل دو و میدانی سر و صدا کرده بود. برخی از افراد معتقدند بدون آن تکنولوژی جدید، رسیدن به چنین رکوردی در مسیر رسمی تقریبا غیرممکن بود؛ اما نمی‌شود زحمت سال‌ها تمرین و انضباط عجیب ساوه را نادیده گرفت. از طرفی پاداش یک میلیون دلاری (حدود ۷۴۰ هزار پوند) بابت قراردادهای تبلیغاتی و جوایز مالی، شاید منصفانه‌ترین پولی باشد که یک ورزشکار در این رشته گرفته است.

البته این رقابت فقط برای ساباستین ساوه خاص نبود. یومیف کجالچا از اتیوپی هم با زمان ۱:۵۹:۴۱ از خط پایان رد شد، آن هم زیر دو ساعت. نفر سوم، جاکوب کیپلیمو از اوگاندا نیز با زمان ۲:۰۰:۲۸ به سکو رسید. این امر یعنی در مارتن لندن 2026 هر سه مدال‌آور، رکورد قبلی جهان (۲:۰۰:۳۵ که به کلوین کیپتوم فقید تعلق داشت) را شکستند.

جالب اینکه هر سه نفر همان کفش جدید آدیداس را پا کرده بودند: 3 Adizero Adios Pro Evo.

تکنولوژی کفش آدیداس 3 Adizero Adios Pro Evo

آنچه بسیاری از کارشناسان را به بحث واداشته، تکنولوژی کفش‌های جدید آدیداس، مدل 3 Adizero Adios Pro Evo است؛ وزنی کمتر از ۱۰۰ گرم که دستیابی به رکورد ماراتن زیر دو ساعت را تا حد زیادی ممکن کرده. یکی از وبلاگ‌نویسی‌ها برای اینکه این عدد را ملموس کند، نوشته بود «سبک‌تر از یک بچه گربه»؛ به نظر اغراق‌آمیز می‌آید، اما راستش همین نزدیکی‌هاست.

این کفش اسپرت مردانه از نظر ظاهری هم که تفاوتش با کفش‌های معمولی از زمین تا آسمان است. کفی بسیار ضخیم، فوم‌های فوق‌سبک با قابلیت بازگشت انرژی بالا و یک صفحه خمیده از جنس فیبر کربن در لایه میانی. نتیجه نهایی ساختاری است که بسیاری از متخصصان آن را شبیه به «سیستم گهواره‌ای» توصیف کرده‌اند؛ همان ایده‌ای که سال‌ها قبل در برخی کفش‌های ماراتن مطرح بود اما حالا به بلوغ فنی رسیده.

فوم‌های به‌کاررفته در این کفش‌ها نیز دو نقش مجزا دارند. اول، جذب شوک ناشی از برخورد پا با آسفالت. دوم، بازگشت بخش قابل‌توجهی از آن انرژی به دونده (چیزی که در علم ورزش به آن ریستیتیوشن یا بازگشت‌دهی می‌گویند). هدف اصلی همین طراحی پیچیده، کاهش مصرف انرژی در مسابقه‌ای ۴۲ کیلومتری است، جایی که حتی صرفه‌جویی خیلی کوچک در هر گام می‌تواند در خط پایان تفاوت بزرگی ایجاد کند.

نکته ظریف دیگر، صفحه فیبر کربنی است که دقیقا در زاویه مشخصی درون فوم قرار گرفته. این صفحه مانند اهرم عمل می‌کند و باعث می‌شود دونده ناخودآگاه به فرود روی پنجه پا متمایل شود. ویلکینز که سال‌هاست کفش‌های حرفه‌ای را آنالیز می‌کند، می‌گوید: «راه رفتن عادی با این کفش‌ها راحت نیست، چون دونده را مجبور می‌کند بیشتر روی پنجه پا فرود بیاید.» و این دقیقا همان چیزی است که پژوهش‌های بیومکانیک تایید می‌کنند: فرود روی پنجه به جای پاشنه، از ترمز خوردن در هر گام جلوگیری کرده و حرکت را روان‌تر می‌کند.

حتی آدیداس می‌گوید این کفش حاصل بیش از ۱۲ مرحله بازطراحی و آزمایش در ارتفاع بالای کنیا و اتیوپی بوده و تغییرات وزن را تا حد نانوگرم اندازه‌گیری کرده‌اند. در نهایت، دونده انرژی بیشتری حفظ می‌کند و یعنی می‌تواند سرعت بالاتر را تا خط پایان نگه دارد.

عکس کفش ملکه فرانسه پیش از اعدام؛ نماد پایان سلطنت ← این مقاله را از دست ندین

سوال اینجاست: ماراتن زیر دو ساعت را باید به حساب پای دونده گذاشت یا پای مهندسی کفش؟

کارشناس‌ها تاکید می‌کنند که نباید فقط کفش را عامل ماراتن زیر دو ساعت دانست، چون اگر نگاهی به تاریخچه ماراتن از سال ۱۹۲۱ که مسافت ۴۲٫۱۹۵ کیلومتر رسمی شد بیندازیم، می‌بینیم رکوردها مدام پایین آمده‌اند؛ اوایل قرن بیستم قهرمانی‌ها نزدیک سه ساعت بود، تا دهه ۵۰ به حدود دو ساعت و بیست دقیقه رسید و بعد از آن هر دهه یک قدم رو به جلو برداشته شد.

حالا سؤال این است: چه چیزهایی باعث این پیشرفت شده؟ خب، کفش آدیداس 3 Adizero Adios Pro Evo فقط یکی از گوشه‌های ماجراست. تمرینات علمی‌تر، رژیم‌های غذایی حساب‌شده، شناخت بهتر از فیزیولوژی بدن، روش‌های ریکاوری که تا بیست سال پیش کسی اسمشان را نشنیده بود، تمرین در ارتفاع و حتی تحلیل داده‌های ورزشی با الگوریتم‌های جدید. همه این عوامل دست به دست هم داده‌اند تا رکورد ماراتن لندن 2026 پایین بیاید.

لیبرمن، که سال‌هاست در این حوزه تحقیق می‌کند، می‌گوید نمی‌شود دقیقا حساب کرد هر عامل چه سهمی داشته است. به قول خودش: «وقتی می‌خواهید بفهمی چرا ورزشکار ۴۲ کیلومتر را از دیگری سریع‌تر دویده، جواب ساده‌ای وجود ندارد؛ چون هزار متغیر در این قضیه نقش دارند.»

ماراتن زیر دو ساعت

او برای روشن شدن بحث به مثال تاریخی اشاره می‌کند: راجر بنیستر، عصب‌شناس و دونده بریتانیایی، سال ۱۹۵۴ اولین کسی بود که یک مایل را زیر چهار دقیقه دوید. آن موقع همه گفتند غیرممکن بود؛ اما بنیستر آمد و ممکن کرد. تفاوت عمده امروز با آن زمان این است که حالا ورزش حرفه‌ای حسابی با فناوری گره خورده. لیبرمن می‌گوید: «امروز با کفش‌های پیشرفته، آزمایشگاه‌های اختصاصی و شرکت‌های بزرگی مثل نایک و آدیداس طرف هستیم. بدون شک این فناوری تاثیر بزرگی گذاشته؛ اما این حرف چیزی از توانایی خارق‌العاده خود ورزشکاران کم نمی‌کند. فقط واقعیت را نشان می‌دهد که فناوری بخش جدایی‌ناپذیر ماجراست.»

سخن آخر

با این حال بسیاری از پژوهشگران هنوز معتقدند انسان به سقف استقامت نرسیده. ویلکینز، همان کارشناس کفش، نظر جالبی دارد: «به احتمال زیاد تا چند سال دیگر رکوردهای امروز هم شکسته می‌شوند.» به اعتقاد او استانداردها تازه دارد عوض می‌شود. جالبتر اینکه ویلکینز پیش‌بینی می‌کند شاید به زودی ماراتن زیر دو ساعت برای دوندگان نخبه عادی شود. به قول خودش: «سطح رقابت دیگر آن سطح سابق نیست. چند سال دیگر اگر یک دونده نتواند زیر دو ساعت بدود، شاید دیگر جایی در جمع نخبگان نداشته باشد.»

نظرات (2)

آرمان

خیلی میخوام بدونم قیمت این کفش چقدره
نه که میتونم بخرم😂

رامین

وااای این کفش رو کاش آدم بتونه بخره😍

نظر خود را بنویسید